Η Ετήσια Έκθεση για το Επιχειρηματικό Περιβάλλον 2014 αποτελεί ένα από τα βασικά εργαλεία του Παρατηρητηρίου για την παρακολούθηση των εξελίξεων που αφορούν στο επιχειρηματικό περιβάλλον και την αξιολόγηση των επιπτώσεών τους στη επιχειρηματική δραστηριότητα.
Στόχος της Ετήσιας Έκθεσης είναι να συνεισφέρει στην άρση των εμποδίων που καθηλώνουν την επιχειρηματικότητα, κινητοποιώντας τις δημιουργικές δυνάμεις του τόπου, από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα.
Η Έκθεση έχει ως αντικείμενο την εξέταση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, τον συστηματικό εντοπισμό των εμποδίων και των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις, την τεκμηρίωση των αιτιών καθώς και τη διαμόρφωση προτάσεων παρέμβασης ή κατευθύνσεων αλλαγής.
Μέσω της Έκθεσης είναι δυνατή η διαχρονική παρακολούθηση των παραμέτρων του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, καθώς και της προόδου των μεταρρυθμίσεων της δημόσιας διοίκησης και του ρυθμιστικού πλαισίου.
Η Ετήσια Έκθεση 2014 περιλαμβάνει:
1. Την ανάλυση της μεταρρυθμιστικής πρόκλησης που αντιμετωπίζει η χώρα, τις επιπτώσεις της στο επιχειρηματικό περιβάλλον, και προτάσεις για μια νέα Μεταρρυθμιστική Στρατηγική.
2. Την αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης στο επιχειρηματικό περιβάλλον, αξιοποιώντας πολλαπλές πηγές, όπως την Έρευνα του Παρατηρητηρίου «Εμπόδια στην Επιχειρηματικότητα: Η Άποψη των Επιχειρήσεων» (2013), το Βαρόμετρο του Παρατηρητηρίου «για την ποιότητα υπηρεσιών της Δημόσιας Διοίκησης προς τις Επιχειρήσεις» (2013), κ.α.
3. Τις ειδικότερες διαπιστώσεις και προτεινόμενες κατευθύνσεις για τις 13 περιοχές ενδιαφέροντος του Παρατηρητηρίου για την επιχειρηματική δραστηριότητα:
- Αναπτυξιακά Κίνητρα
- Εγκατάσταση - Αδειοδότηση Επιχειρήσεων / Δραστηριοτήτων
- Έρευνα και Καινοτομία
- Προδιαγραφές & Πιστοποιήσεις
- Δημόσιες Συμβάσεις
- Έλεγχοι & Εποπτεία
- Εξαγωγές - Εισαγωγές, Τελωνειακές Διαδικασίες
- Υποχρεώσεις Πληροφόρησης και Δημοσιότητας
- Χρηματοπιστωτικές Υπηρεσίες / Πρόσβαση σε Χρηματοδότηση
- Φορολογία, Εισφορές & Λοιπές Επιβαρύνσεις
- Εργασιακό Περιβάλλον / Εργασιακές Σχέσεις, Ασφαλιστικές Εισφορές
- Εταιρικό Δίκαιο
- Ταχύτητα Απονομής Δικαιοσύνης
Η Έκθεση βασίζεται σε στοιχεία έως τον Δεκέμβριο του 2013.
Για την ανάπτυξη της ιδιωτικής επιχειρηματικής δραστηριότητας, στην οποία κατ' ανάγκη βασίζεται σήμερα η έξοδος από την κρίση -και αύριο η διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη και η κοινωνική ευημερία της χώρας- προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ αποτελεί η δραστική απλούστευση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος, δηλαδή του θεσμικού πλαισίου και των διατάξεων στις οποίες υπόκεινται οι επιχειρήσεις και του τρόπου εφαρμογής τους από το κράτος. Απαιτούνται δραστικές διαρθρωτικές αλλαγές που θα αναστρέψουν την δραματική κατά την τελευταία δεκαετία πτωτική πορεία -ουσιαστικά κατάρρευση σε όλους σχεδόν τους διεθνείς δείκτες επιχειρηματικότητας- της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της χώρας. Επίσης, η βελτίωση αυτή του ρυθμιστικού περιβάλλοντος θα διασφαλίσει τον υγιή, δηλαδή χωρίς στρεβλώσεις και εμπόδια, αλλά και υπεύθυνο, δηλαδή έναντι του δημοσίου συμφέροντος, ανταγωνισμό.
ΚΑΙΡΙΑ ΕΜΠΟΔΙΑ ΚΑΙ ΣΤΡΕΒΛΩΣΕΙΣ
Η επισκόπηση και μελέτη των 13 περιοχών ενδιαφέροντος του Παρατηρητηρίου σε συνδυασμό με την πανελλαδική έρευνα γνώμης στις επιχειρήσεις που διεξήγαγε το Παρατηρητήριο το 2013, ανέδειξαν τις παθογένειες που συνιστούν τα ενδημικά προβλήματα του θεσμικού περιβάλλοντος και γενικότερα της οργάνωσης και λειτουργίας του κράτους, αποτελώντας τους γενεσιουργούς παράγοντες των εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις και των στρεβλώσεων της αγοράς. Η ιεράρχηση των εμποδίων, σύμφωνα με την δυσκολία («γραφειοκρατία») που προκαλούν στην επιχειρηματικότητα, φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα.
Ιεράρχηση εμποδίων στην επιχειρηματικότητα ανά θεματική περιοχή
(Πηγή: Έρευνα του Παρατηρητηρίου Επιχειρηματικού Περιβάλλοντος «Εμπόδια στην Επιχειρηματικότητα: Η Άποψη των Επιχειρήσεων», 2013)
Στην Έκθεση διαπιστώνονται επίσης οι αιτίες των εμποδίων ομαδοποιημένες σε 7 διαστάσεις‑κριτήρια, με κύριες διαπιστώσεις: την ανεπάρκεια Στρατηγικής, την αναποτελεσματικότητα των Διαδικασιών και τις αδυναμίες και δυσλειτουργίες του Θεσμικού Πλαισίου, όπως αποτυπώνονται στο παρακάτω διάγραμμα.
Αιτίες εμποδίων στην επιχειρηματική δραστηριότητα
(Πηγή: Έρευνα του Παρατηρητηρίου Επιχειρηματικού Περιβάλλοντος «Εμπόδια στην Επιχειρηματικότητα: Η Άποψη των Επιχειρήσεων», 2013)
Ενδεικτικά παραθέτουμε χαρακτηριστικά παραδείγματα παθογενειών που χαρακτηρίζουν, περισσότερο ή λιγότερο, όλες τις περιοχές ενδιαφέροντος που καλύπτει το Παρατηρητήριο:
Τεράστιες καθυστερήσεις στην διεκπεραίωση των συναλλαγών κράτους‑επιχειρήσεων με πολύ σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις και αδικαιολόγητα υψηλό ρυθμιστικό βάρος για τις επιχειρήσεις αλλά και για το κράτος, με χαρακτηριστικά παραδείγματα:
- για την «Αδειοδότηση Έργων και Δραστηριοτήτων»: πολύ σημαντικό κόστος ευκαιρίας,
- για την «Ταχύτητα Απονομής Δικαιοσύνης»: 393.000 εκκρεμείς υποθέσεις στα διοικητικά δικαστήρια,
- για τις «Δημόσιες Συμβάσεις»: χρόνος 230 ημερών κατά μέσο όρο για την ολοκλήρωση της διαδικασίας μιας δημόσια σύμβασης - ο 2ος μεγαλύτερος χρόνος στην ΕΕ των 27- χωρίς να υπολογίζεται ο χρόνος προκήρυξης και προετοιμασίας του διαγωνισμού,
- για τις «Εξαγωγές - Εισαγωγές, Τελωνειακές διαδικασίες»: καθυστερήσεις 1 - 1,5 έτους στις διαδικασίες εκκαθάρισης στις περιπτώσεις εισαγωγών αγαθών, που προορίζονται για εξαγωγή ή ενδοκοινοτική παράδοση.
Σε όλο το φάσμα του δημόσιου τομέα, περίπλοκες και χρονοβόρες διαδικασίες που δεν εξυπηρετούν το δημόσια συμφέρον αλλά επιβαρύνουν τις επιχειρήσεις (και το κράτος) με αδικαιολόγητο ρυθμιστικό βάρος και συνεπάγονται τις μεγάλες καθυστερήσεις που διαπιστώνονται, σε συνδυασμό με την απουσία κωδικοποίησης του θεσμικού πλαισίου, με χαρακτηριστικό παράδειγμα για την περιοχή «Εταιρικό Δίκαιο», τις διαδικασίες σύστασης, λειτουργίας και λύσης μιας εταιρείας.
«Εμπροσθοβαρή» και αναποτελεσματικά συστήματα ελέγχων, που επιβαρύνουν σημαντικά τις επιχειρήσεις, δημιουργούν περιθώρια για συναλλαγή, και δεν εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον.
- Ανεπαρκής αξιοποίηση των σημαντικών δυνατοτήτων απλούστευσης διαδικασιών και βελτίωσης της πληροφόρησης που παρέχουν οι ΤΠΕ, με χαρακτηριστικό παράδειγμα για την περιοχή «Υποχρεώσεις Πληροφόρησης και Δημοσιότητας» την υποχρέωση πολλαπλών υποβολών (μέχρι και 72 διαφορετικών δελτίων στοιχείων για τις επιχειρήσεις του κλάδου της μεταποίησης), με επικαλυπτόμενο περιεχόμενο σε διαφορετικές δημόσιες υπηρεσίες.
- Απουσία συγκροτημένης στρατηγικής και συνεργασίας με την επιχειρηματική κοινότητα στην επεξεργασία πολιτικών και θεσμικού πλαισίου με χαρακτηριστικό παράδειγμα για τον «Έλεγχο και Εποπτεία» την έλλειψη στρατηγικής και μεθοδολογίας για την αντικειμενική, αξιόπιστη και αποτελεσματική διεξαγωγή των ελέγχων.
- Απουσία σταθερού θεσμικού περιβάλλοντος, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τις περιοχές «Φορολογία, Εισφορές και Λοιπές Επιβαρύνσεις» και «Αναπτυξιακά Κίνητρα».
- Απουσία μέτρων υπέρ των μικρών και των πολύ μικρών επιχειρήσεων για την άμβλυνση του ρυθμιστικού βάρους που τις επιβαρύνει δυσανάλογα προς τις μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις με χαρακτηριστικά παραδείγματα τις περιοχές «Χρηματοπιστωτικές Υπηρεσίες / Πρόσβαση σε χρηματοδότηση» και «Εργασιακό Περιβάλλον/Εργασιακές Σχέσεις, Ασφαλιστικές Εισφορές».
- Σύνδρομο κρατισμού, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις «Προδιαγραφές και Πιστοποιήσεις» όπου η στρατηγική τυποποίησης σχεδιάζεται αποκλειστικά από το κράτος, χωρίς τη συμμετοχή επιχειρήσεων και όπου οι πιστοποιήσεις των επαγγελμάτων γίνονται μόνο από το Δημόσιο.
Στο παρακάτω διάγραμμα αποτυπώνεται η σχέση μεταξύ της δυσκολίας που παρουσιάζουν τα εμπόδια σε κάθε θεματική περιοχή και των επιπτώσεων που προκαλούν στην άσκηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας.
Σχέση δυσκολίας και επίπτωσης εμποδίων στην επιχειρηματικότητα (Πηγή: Έρευνα του Παρατηρητηρίου Επιχειρηματικού Περιβάλλοντος «Εμπόδια στην Επιχειρηματικότητα: Η Άποψη των Επιχειρήσεων», 2013)
Σε ότι αφορά τον βαθμό αποτελεσματικότητας των φορέων της Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, στη συνεργασία τους με τις επιχειρήσεις, τα αποτελέσματα της έρευνας αποτυπώνονται στο παρακάτω διάγραμμα.
Βαθμός αποτελεσματικότητας των φορέων της Δημόσιας Διοίκησης & Αυτοδιοίκησης
(Πηγή: Έρευνα του Παρατηρητηρίου Επιχειρηματικού Περιβάλλοντος «Εμπόδια στην Επιχειρηματικότητα: Η Άποψη των Επιχειρήσεων», 2013)
Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΒ ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
Τα τελευταία 3 χρόνια η Δημόσια Διοίκηση έχει προωθήσει πολλαπλές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις σε πλήθος πεδίων που αφορούν τη δημιουργία, τη λειτουργία και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Εντούτοις, ο αποσπασματικός χαρακτήρας των παρεμβάσεων και η έλλειψη ολοκληρωμένου σχεδιασμού συντείνουν στη χαμηλή αποτελεσματικότητά τους και στην διατήρηση της πραγματικής ανάγκης για επίλυση των προβλημάτων των επιχειρήσεων.
Για το λόγο αυτό ο ΣΕΒ προτείνει μια νέα Μεταρρυθμιστική Στρατηγική για τη βελτίωση του Επιχειρηματικού Περιβάλλοντος, με τηνεκπόνηση Επιχειρησιακού Σχεδίου Μεταρρυθμίσεων για το Επιχειρηματικό Περιβάλλον για την περίοδο 2014-2020, σε συνεργασία με την επιχειρηματική κοινότητα. Το Επιχειρησιακό Σχέδιο θα περιλαμβάνει τους στόχους, τις δράσεις που πρέπει να αναλάβουν οι σημαντικότεροι κεντρικοί και αποκεντρωμένοι οργανισμοί της δημόσιας διοίκησης (περιλαμβανομένης της τοπικής αυτοδιοίκησης) για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, τους υλικούς και άυλους πόρους και το Σχέδιο Εφαρμογής.
Κύριες προτεραιότητες του Επιχειρησιακού Σχεδίου Μεταρρυθμίσεων είναι:
1. Επικέντρωση των πόρων της Δημόσιας Διοίκησης (κοινοτικών και εθνικών) στη ριζική μεταρρύθμιση 5 επιλεγμένων λειτουργικών τομέων υποστήριξης και εξυπηρέτησης των επιχειρήσεων: Αδειοδότηση, Χωροταξία, Φορολογία, Ταχύτητα Απονομής Δικαιοσύνης, Συστήματα Κρατικού Ελέγχου & Εποπτείας.
2. Αξιολόγηση και επαναπροσδιορισμός (όπου απαιτείται) των αρμοδιοτήτων και των σχέσεων μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης για τους παραπάνω τομείς, με βάση την αρχή της επικουρικότητας και βελτίωση της διαλειτουργικότητας των συστημάτων τους.
3. Ριζική αναδιοργάνωση του μοντέλου παροχής δημόσιων υπηρεσιών προς τις επιχειρήσεις, μέσω της αξιοποίησης της εξωτερικής ανάθεσης (outsourcing) για την παροχή υπηρεσιών και προμηθειών στο δημόσιο τομέα, με σύγχρονο θεσμικό πλαίσιοσύναψης συμβάσεων και δεσμευτικά πρωτόκολλα παροχής των υπηρεσιών και διασφάλισης του περιεχομένου της συνεργασίας.
4. Αναδιοργάνωση του συστήματος Δημόσιων Διαβουλεύσεων μεταξύ δημόσιας διοίκησης και επιχειρηματικής κοινότητας. Προσαρμογή της διαβούλευσης ανάλογα με το αντικείμενο της νομοθέτησης, τις απαιτήσεις σε γνώση και εξειδίκευση, το μέγεθος των επιπτώσεων, κ.λπ. και ανάδειξη της στοχευμένης διαβούλευσης σε βασικό προσδιοριστικό παράγοντα της νομοθέτησης.
5. Εγκαθίδρυση νέου συστήματος και διαδικασιών για την έγκυρη ανάλυση των επιπτώσεων (impact assessment) στην ανταγωνιστικότητα και τον ανταγωνισμό των βασικών μέτρων που λαμβάνονται με νομοθετήματα ή διοικητικές πράξεις (ex ante & ex post).
6. Επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό της Δημόσιας Διοίκησης με έμφαση στην ανάπτυξη διευθυντικών στελεχών με εξειδίκευση σε θέματα επιχειρηματικότητας, ανταγωνιστικότητας, διεθνών αγορών, επενδύσεων, καινοτομίας καθώς και σε θέματα που άπτονται βασικών παραγωγικών τομέων της οικονομίας όπως η ενέργεια, τα τρόφιμα, οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών, κλπ, σε συνεργασία με την επιχειρηματική κοινότητα.
Κρίσιμα μέσα για την επιτυχία του Επιχειρησιακού Σχεδίου είναι:
7. Δημιουργία αυτοτελούς επιτελικού μηχανισμού για την τεχνοκρατική υποστήριξη του Κυβερνητικού Συμβουλίου Μεταρρύθμισης, με τη συμμετοχή της επιχειρηματικής κοινότητας, ο οποίος θα έχει σημαντικές δικαιοδοτικές αρμοδιότητες για την τεχνική υποστήριξη των μεταρρυθμίσεων και την παρακολούθηση της υλοποίησης του ανωτέρω Σχεδίου Εφαρμογής. Επιλογή Συμβούλων Αξιολόγησης στους παραπάνω τομείς, από χώρες με σύγχρονα συστήματα διοίκησης, με αναφορά στον Πρωθυπουργό.
8. Ευρύ επικοινωνιακό πρόγραμμα για την προστιθέμενη αξία της διασφάλισης φιλικού επιχειρηματικού περιβάλλοντος στη χώρα μας στη βάση διεθνών benchmarking.
Η προτεινόμενη Μεταρρυθμιστική Στρατηγική για το Επιχειρηματικό Περιβάλλον μπορεί να πάρει τη μορφή έργων (projects), που θα ενταχθούν στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Μεταρρύθμισης της Δημόσιας Διοίκησης και στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανταγωνιστικότητας, Έρευνας και Καινοτομίας 2014-2020, εξασφαλίζοντας τη λειτουργική ένταξή τους στις ομοειδείς «κατηγορίες δράσεων» των Προγραμμάτων και διασφαλίζοντας τον οριζόντιο συντονισμό τους, στο πλαίσιο του ανωτέρω Σχεδίου Εφαρμογής των Μεταρρυθμίσεων.
Αυτό θα βοηθήσει στις αναγκαίες συνέργιες, αλλά και στην προώθηση των δράσεων υποστήριξης της επιχειρηματικότητας ως "mainstream" πολιτικής στη νέα προγραμματική περίοδο.
Βασική προϋπόθεση για την μεταρρύθμιση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος στους άξονες που προαναφέρθηκαν αποτελεί η ουσιαστική συμμετοχή της επιχειρηματικής κοινότητας η οποία υφίσταται τις επιπτώσεις των εμποδίων, που γνωρίζει και μπορεί να αξιολογήσει τις επιπτώσεις τους, ενδιαφέρεται δε για την προστασία του δημοσίου συμφέροντος, εξ ίσου με το κράτος, ιδίως σε ότι αφορά ρυθμίσεις που δημιουργούν στρεβλώσεις στην αγορά και διευκολύνουν τον αθέμιτο ανταγωνισμό.
**Το Παρατηρητήριο Επιχειρηματικού Περιβάλλοντος του ΣΕΒ
Το Παρατηρητήριο Επιχειρηματικού Περιβάλλοντος είναι ένας νέος θεσμός που δημιουργήθηκε από τον ΣΕΒ το 2012, στο πλαίσιο του θεσμικού του ρόλου στην προώθηση πολιτικών για την κοινωνική πρόοδο και συνοχή, την οικονομική ανάπτυξη της χώρας και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Λειτουργεί υπό την αιγίδα του, και υπό την εποπτεία επιστημονικής επιτροπής, ως ένας μόνιμος μηχανισμός παρακολούθησης του ελληνικού επιχειρηματικού περιβάλλοντος, των ρυθμίσεων που το διαμορφώνουν και της αποτελεσματικότητας της λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης.
Το Παρατηρητήριο έχει συγκροτήσει Δίκτυο Επιχειρηματικών Φορέων, στο οποίο συμμετέχουν περίπου 40 κλαδικοί και περιφερειακοί σύνδεσμοι εκπροσώπησης της επιχειρηματικότητας, που μεταφέρουν τα ζωτικά θέματα που απασχολούν την επιχειρηματική κοινότητα.
