του Θανάση Μαρκαντώνη, Χημικού Μηχανικού ΕΜΠ |
Πολύ πρόσφατα μπήκε στη ζωή μας ο όρος «περασμένη διατηρησιμότητα», καθώς επιτρέπεται πλέον και στη χώρα μας η διάθεση τροφίμων των οποίων η ημερομηνία λήξης έχει περάσει. Όμως, τι πραγματικά ξέρουμε για αυτά;
Από την πλευρά του νόμου
Το συγκεκριμένο μέτρο, που άρχισε να εφαρμόζεται την 1η Σεπτεμβρίου 2013, αφορά μόνο στα τρόφιμα περιορισμένης διατηρησιμότητας, δηλαδή αφορά στα προϊόντα (μπορεί να μην είναι και τρόφιμα) τα οποία είναι σχετικά ανθεκτικά στον χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι αντέχουν είτε από τη φύση τους (π.χ. όσπρια) είτε από την επεξεργασία την οποία έχουν υποστεί (π.χ. κονσέρβες).
Τα προϊόντα περιορισμένης διατηρησιμότητας μπορούν να πουληθούν μετά τη λήξη τους. Προσοχή όμως: Πωλούνται σε ξεχωριστό μέρος από τα άλλα τρόφιμα, με την ειδική σήμανση «προϊόντα περασμένης διατηρησιμότητας», και είναι φθηνότερα από τα άλλα.
Το μέτρο δεν αφορά στα τρόφιμα που αλλοιώνονται εύκολα (π.χ. γαλακτοκομικά, κρέας κλπ.). Η νομοθεσία ορίζει αυστηρά ποια είναι αυτά τα ευαλλοίωτα τρόφιμα, επιβάλλει να αναγράφεται η ακριβής ημέρα λήξεώς τους (π.χ. 30 Οκτωβρίου) και απαγορεύεται αυτά τα προϊόντα να πουληθούν αν έχουν λήξει.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτό το μέτρο ισχύει και σε άλλες χώρες της Ευρώπης, ότι οι μεγάλοι όμιλοι των supermarkets στην Ελλάδα έως σήμερα δεν έχουν δείξει μεγάλο ενδιαφέρον για αυτή την κατηγορία τροφίμων και ότι πρόκειται για ένα μέτρο ανάγκης. Δηλαδή αν δεν μας φτάνουν τα χρήματα ή αν είμαστε σε ένα μέρος που δεν έχουμε άλλη επιλογή και υπάρχει ανάγκη, τότε το αξιοποιούμε. Διαφορετικά, ένα ληγμένο τρόφιμο δεν θα πρέπει να είναι η πρώτη μας επιλογή.
Πόσο χρόνο μετά;
Το πόσο καιρό μετά τη λήξη του μπορεί να πουληθεί ένα προϊόν εξαρτάται από τι γράφει στη συσκευασία του: α) Αν γράφει ημέρα και μήνα (π.χ. 03/02/2014), τότε μπορούμε να το αγοράσουμε μέχρι μία εβδομάδα μετά. β) Αν γράφει μήνα και έτος (02/2014), τότε μπορούμε να το αγοράσουμε μέχρι έναν μήνα μετά και γ) Αν γράφει μόνο έτος (π.χ. 2014), τότε μπορούμε να το αγοράσουμε μέχρι τρεις μήνες μετά (δηλαδή μέχρι τέλος Μαρτίου 2015).
Φυσικά, απαγορεύεται κάποιος να αλλάξει ή να σβήσει από ένα προϊόν την ημερομηνία λήξης του, ενώ ακόμη απαγορεύεται να χρησιμοποιούνται ληγμένα προϊόντα σε εστιατόρια και χώρους μαζικής εστίασης.
Πολύ σημαντικό είναι να θυμάστε ότι την ευθύνη για την καλή κατάσταση των προϊόντων τη φέρει το κατάστημα που τα πουλάει.
Στην πράξη
Ποιος καλείται να διαπιστώσει ότι ένα ληγμένο τρόφιμο είναι κατάλληλο για το τραπέζι μας; Όλοι εμείς, οι καταναλωτές. Για αυτό χρειάζεται:
Να γνωρίζουμε τρία βασικά πράγματα: Πώς μπορούμε να διαβάζουμε και να καταλαβαίνουμε τι γράφει η συσκευασία ενός προϊόντος, πώς μπορούμε με το μάτι να αντιληφθούμε ότι ένα προϊόν είναι αλλοιωμένο (φυσικές ιδιότητες) και πώς μπορούμε, όταν ανοίξουμε ένα κλειστό προϊόν (π.χ. κονσέρβα) να δούμε και να καταλάβουμε ότι έχει χαλάσει (χημικές ιδιότητες).
Να αποφεύγουμε δύο συνήθη λάθη που κάνουμε ως καταναλωτές: Πρώτον, συχνά αγοράζουμε ένα τρόφιμο κοντά στη λήξη του και ξεχνάμε να το χρησιμοποιήσουμε άμεσα, αμελούμε δηλαδή ότι δεν έχουμε περιθώρια χρόνου να το κρατήσουμε άλλο στο ντουλάπι ή το ψυγείο μας. Δεύτερον, μας διαφεύγει το γεγονός ότι σε αρκετά τρόφιμα η συσκευασία αναγράφει πληροφορίες για το πώς πρέπει να το αποθηκεύσουμε (π.χ. φυλάσσεται σε σκιερό μέρος) ή συγκεκριμένα για το πώς αποθηκεύεται όταν ανοιχτεί η συσκευασία (π.χ. διατηρήστε το στο ψυγείο μετά το άνοιγμα), ακόμα πώς πρέπει να προετοιμαστεί το τρόφιμο για το μαγείρεμα ή, τέλος, όταν μαγειρευτεί, πώς πρέπει να προστατευτεί για να αποφύγουμε την ανάπτυξη βακτηρίων που προκαλούν τροφικές δηλητηριάσεις, όπως σαλμονέλα και λιστέρια. Άρα πολύ σημαντικό είναι να συνηθίσουμε την ανάγνωση της κάθε συσκευασίας.
Υπάρχει έλεγχος ποιότητας;
Κάτι σημαντικό και χρήσιμο για τους καταναλωτές (διότι τελικά εμείς έχουμε την ευθύνη της επιλογής) είναι να πάρουμε πληροφορίες για τον παραγωγό κάθε τροφίμου, με ποιό σύστημα ασφαλείας συμμορφώνεται και ποιο πρότυπο ποιότητος ακολουθεί. Συγκεκριμένα, για όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χρησιμοποιείται από τη βιομηχανία τροφίμων το σύστημα HACCP (Ανάλυση Κινδύνου Κρίσιμα Σημεία Ελέγχου, το οποίο έχει τη δυνατότητα να παρακολουθεί την ασφάλεια των τροφίμων σε σχέση με κινδύνους φυσικούς (π.χ. να υπάρχει ένα γυαλί), χημικούς (φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται) και μικροβιολογικούς (π.χ. βακτήρια που αναπτύσσονται), από το αγρόκτημα έως την κατανάλωση.
Μετά την εθνική νομοθεσία κάθε χώρας και το σύστημα HACCP, υπάρχουν τα πρότυπα ποιότητας, τα οποία είναι επιπλέον προδιαγραφές, που αποφασίζει ένα εργοστάσιο να ακολουθήσει. Πολύ συνηθισμένο στην Ελλάδα είναι να ακολουθούνται τα πρότυπα ποιότητας
ISO (Διεθνούς Οργανισμού Προδιαγραφών). Αξίζει να ερευνήσει κάποιος αν μία εταιρεία τροφίμων ακολουθεί (αληθινά) το σύστημα ασφαλείας και τα αντίστοιχα πρότυπα ποιότητας –στην πραγματικότητα, τότε μόνο δικαιούται να κερδίσει την εμπιστοσύνη και την επιλογή μας.
Συμβουλή
Η απόφαση να αγοράσουμε ένα ληγμένο τρόφιμο πρέπει να συνδέεται απόλυτα με την ασφάλεια του προϊόντος. Να έχουμε δηλαδή πειστεί ότι αποφεύγονται όλοι οι παράγοντες κινδύνου. Κι αυτό διότι μπορεί, για μία μικρή οικονομία σε χρήματα, τελικά να ζημιωθούμε υπερβολικά. Επιπλέον, αν ένα τρόφιμο χρησιμοποιείται πολύ συχνά, θα άξιζε τον κόπο και τη δαπάνη να περάσει για εξέταση από ένα χημικό και μικροβιολογικό εργαστήριο τροφίμων.
Πηγές: ΕΝΚΗ, EUFIC
