Οι καταστροφολόγοι άρχισαν να παραδέχονται το σφάλμα τους. Η Ελλάδα δεν εγκατέλειψε το ευρώ. Το νόμισμα δεν αποδομήθηκε και τίποτε ανάλογο δεν προβλέπεται το 2013. Ο Γουίλεμ Μπιούτερ της Citigroup αναθεώρησε τις πιθανότητες εξόδου της Ελλάδας στο 60% από το αρχικό 90%. Προσφάτως ο διεθνής οίκος S&P αναθεώρησε επί τα βελτίω τη δανειοληπτική κατάταξη της χώρας. Παρά ταύτα, οι πεσιμιστές δεν υπερεκτιμούν τα προβλήματα του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος στον βαθμό που υποτιμούν την πολιτική βούληση να ληφθούν επαρκή μέτρα, ώστε να αποφευχθεί η διάλυσή του.
Η Συνθήκη του Μάαστριχτ θεσμοθέτησε ένα νόμισμα χωρίς να υπάρχει ένα κράτος. Κάθε κράτος-μέλος της Ευρωζώνης εθεωρείτο υπεύθυνο για τον προϋπολογισμό του και την οικονομική του πολιτική βάσει κανόνων (οι οποίοι συχνά αγνοούνταν) με στόχο να αποτραπεί η συσσώρευση υψηλού χρέους. Δεν προβλέπονταν πακέτα διάσωσης είτε άμεσα (από τα κράτη-μέλη) είτε έμμεσα (από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα). Σταδιακά, όμως, το να μπει τάξη στο δημοσιονομικό χάος αποδείχθηκε μία συλλογική προσπάθεια. Είναι διευκολυντικό ότι το προσωρινό ταμείο διάσωσης, το οποίο χρησίμευσε για να βοηθήσει την Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία έλαβε μόνιμο χαρακτήρα υπό τη μορφή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM).
Θετικά λειτουργεί και το γεγονός ότι η Ευρωζώνη δεσμεύθηκε μία φορά ακόμη να διασώσει την πρώτη αμαρτάνουσα χώρα της, την Ελλάδα. Οι επί μακρόν καθυστερούμενοι πόροι αποδεσμεύθηκαν. Οι δημοσιονομικοί στόχοι χαλάρωσαν, όπως και οι όροι δανεισμού της χώρας. Στη σωστή στιγμή (μετά τις γερμανικές εκλογές) αυτή η ήπια αναδιάρθρωση πιθανόν να μετατραπεί σε μία σκληρή παραγραφή χρέους. Τα δε προβλήματα της Ισπανίας και της Ιταλίας επίσης υπαγόρευσαν τον επιμερισμό των ευθυνών (και των κινδύνων) μεταξύ των τραπεζών. Μόλις έξι μήνες αφότου οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεσμεύθηκαν να διαλύσουν τον «φαύλο κύκλο μεταξύ χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και κρατικών ομολόγων», στις 12 Δεκεμβρίου οι υπουργοί Οικονομικών της Ε.Ε. ενέκριναν το νομοθετικό πλαίσιο ενός ενιαίου συστήματος τραπεζικής εποπτείας (με την ΕΚΤ στο επίκεντρό του). Αφ’ ης στιγμής τεθεί σε λειτουργία, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας ενδεχομένως να είναι σε θέση κατά τρόπο άμεσο να ανακεφαλαιοποιήσει τράπεζες.
Το επόμενο βήμα θα είναι ένας ενιαίος μηχανισμός εκκαθάρισης και διάλυσης ή ανασυγκρότησης προβληματικών τραπεζών με μία κοινή δεξαμενή κεφαλαίων (αν και όχι ακόμα με ένα κοινό σύστημα εγγύησης καταθέσεων). Σε όσους ασκούν κριτική, η τραπεζική ένωση ενδεχομένως να φαίνεται πως προχωρεί αργά, αλλά με τα δεδομένα της Ευρωπαϊκής Eνωσης δημιουργείται με ταχύτητες φωτός. Συν τοις άλλοις, η Ευρωζώνη κινείται πέραν της εμμονής της για ακόμα αυστηρότερους κανόνες δημοσιονομικής πειθαρχίας. Εφέτος τον Ιούνιο οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συζητήσουν προτάσεις, ώστε οι χώρες να υπογράφουν τρόπον τινά δεσμευτικά «συμβόλαια» για την προώθηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Στο πλαίσιο αυτών οι χώρες, που βρίσκονται σε ανάγκη, θα έχουν τη δυνατότητα να τους δοθούν χρήματα, ώστε να αμβλυνθούν οι δυσκολίες στην οδό των μεταρρυθμίσεων.
Βέβαια, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος του εφησυχασμού, αρχής γενομένης με την ΕΚΤ. Η δέσμευσή της δεν έχει ακόμα δοκιμαστεί. Τελικώς η Ισπανία θα ζητήσει βοήθεια; Η Γερμανία θα συμφωνήσει; Υπάρχει ένα κρυφό όριο στην παρέμβαση της ΕΚΤ; Αυτή τη στιγμή μία μεγαλύτερη σταθερότητα θα βοηθήσει την οικονομία, αλλά, σύμφωνα με τις προβλέψεις της ΕΚΤ, η Ευρωζώνη εισήλθε σε ύφεση στα τέλη του 2012 και θα ανακάμψει αργά και μόνον στα τέλη του 2013. Η παρατεταμένη ύφεση και η υψηλή ανεργία εγείρουν ανησυχίες για πολιτική οπισθοδρόμηση. Η Ελλάδα είναι πάντα ασταθής, ενώ η αβεβαιότητα επανήλθε και στην Ιταλία. Το πακέτο διάσωσης της Κύπρου θα είναι αμφιλεγόμενο.
Η μοίρα του ευρώ θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις επιλογές των πιστωτριών χωρών και υπεράνω όλων της Γερμανίας. Οι επερχόμενες εκλογές το φθινόπωρο του 2013 θα καταστήσουν την καγκελάριο Aγκελα Μέρκελ πάρα πολύ προσεκτική στο να διακυβεύσει περισσότερα χρήματα των Γερμανών φορολογουμένων. Οι γαλλικές εκκλήσεις για έκδοση ευρωομολόγων απορρίφθηκαν μήνες πριν. Στο αποκορύφωμα της δημοσιονομικής κρίσης οι Ευρωπαίοι ηγέτες αισθάνθηκαν την ανάγκη να εκφράσουν ένα όραμα μακράς πνοής για να κατευνάσουν τις αγορές. Αυτή τη στιγμή, «το όραμα τελεί σε χειμερία νάρκη», κατά τον Αλεξάντερ Σταμπ, υπουργό Ευρωπαϊκών Θεμάτων της Φινλανδίας. Στο προσεχές μέλλον, όπως εξηγεί, η Ευρωζώνη θα βασιστεί κυρίως σε μία τροποποιημένη Συνθήκη του Μάαστριχτ με αυστηρότερους κανόνες, περισσότερα κεφάλαια για ακραίες περιπτώσεις και πιο δραστήρια την ΕΚΤ παρά σε μία γνήσια δημοσιονομική ομοσπονδιοποίηση.
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
